antikor
Ocze nieprzestająca rdzawić (inne nazwy antykorozyjna stal, odporna na korozję stal, odporna na korozję stal, odporna na korozję stal, stal odporna na korozję, wysokiej jakości stal nieprzestająca rdzawić; częściej nieoficjalnie inox [z fr.], antikoro, stal antykoro, starsze anticorro [trzy ostatnie według handlowej marki „Anticorro” hut Poldi, zastrzeżonej w 1910 roku]; niepoprawnie nerez, stal nerez [według historycznej handlowej marki „Nerez”], niepoprawnie stal wysokiej jakości) jest stal silnie legowana chromem, nikiel, manganem i ewentualnie innymi dodatkami (krzem, miedź, molibden, wolfram, niob, azot i podobnie).
Jest to stal odporna na korozję. Jest ważnym materiałem konstrukcyjnym urządzeń dla przemysłu chemicznego, przemysłu spożywczego i szczególnie dla techniki jądrowej.
Klasyfikacja według składu:
- chromowa odporna na hartowanie (12 – 17 % Cr, aż 1 % C)
- chromowa ferrytyczna (nad 17 % Cr, pod 0,1 C)
- austrynityczna (nad 18 % Cr, nad 8 % Ni, pod 0,1 % C)
- dwiufazowa austrynityczno-ferrytyczna (nad 20 % Cr, 3 – 6 % Ni, pod 0,1 % C).
Stale antykoro są chromowymi stopami żelaza zawierającymi 12 – 30 % chromu, aż 30 % niklu lub do 24 % manganu przy określonej ilości molibdenu, krzemu, miedzi, tytanu, niobu, azotu i podobnie (w ilości maksymalnie kilku procent). Chrom zapewnia pasywność tych stopów i jest więc kluczowym elementem do osiągnięcia odporności na korozję. Stale nerezowe są w niektórych środowiskach podatne na lokalne rodzaje korozji (punktowa, szczelinowa, międzykryształowa, pęknięcie korozji). Te jednak mogą być wykluczone odpowiednim wyborem stali dla danych warunków. Chociaż chrom, nikiel, mangan i inne składniki stopowe występują w stalach antykoro w stosunkowo dużych ilościach, podstawowym elementem pozostaje żelazo i jego stop z węglem, tzn. stal. Stale nerezowe dzielimy według ich składu chemicznego i struktury na te podstawowe grupy:
• austrynityczne,
• ferrytyczne,
• martensytyczne (odporna na hartowanie),
• austrynityczno – ferrytyczne (duplexowe),
• superstopie
Jakość
AISI 301 Antykoro materiał sprężysty stosowany w zakresie temperatur do 300 °C. Zastosowanie: materiał o wysokiej wytrzymałości, odpowiedni do przemysłu motoryzacyjnego, sprężyny, narzędzi sprężynowych.
AISI 303 Austrynityczna chromoniklowa stal, bardzo dobrze obrabialna, stopiona siarką, co umożliwia obróbkę na automatach. Zmniejszone właściwości mechaniczne i obniżona odporność na korozję (wyższy udział siarki), wartości są jednak lepsze niż u materiału
AISI 430 F, odpowiada materiałowi AISI 430. Materiał nieodpowiedni do obróbki zimnej i spajania (przy spajaniu płynie). Ta jakość jest dostarczana tylko w prętach. Zastosowanie: Odpowiedni do produkcji śrub, nakrętek, kształtek, do produkcji części obrotowych, obrabianych na automatach, jeśli wymagana jest lepsza odporność na korozję niż u materiału AISI 430.
AISI 304 Austrynityczna chromoniklowa stal jest najczęściej stosowanym materiałem antykoro z bardzo dobrą odpornością na korozję, plastycznością zimną i spajalnością. Odporna na wodę, parę wodną, wilgoć powietrza, kwały jedlne, słabe kwasy organiczne i nieorganiczne. Po spajaniu blachy o grubości do 6 mm odporna na korozję międzykryształową nawet bez dodatkowej obróbki cieplnej (niski udział węgla). Zatwierdzona do obciążenia cieplnego do 300 °C, przy wyższych temperaturach pracy powinna być stosowana stal stabilizowana tytanem.
AISI 321. Dobrze polerowalna i plastyczna do głębokiego tłoczenia, formowania i wygrzewania. Przy obróbce z powodu tendencji do zwiędnienia należy pracować ostrymi narzędziami z wysoko legowanej szybkostrzyjącej stali, tworzywami twardymi lub stopami karbidowymi. Spajalność łukiem przy użyciu wszystkich metod spajania jest dobra, nieodpowiednia do spajania płomieniem. Zastosowanie: W przemyśle maszynowym i jądrowym, w architekturze, w urządzeniach transportowych, w przemyśle spożywczym, w farmaceutycznym i kosmetycznym, przy budowie przyrządów chemicznych i pojazdów motorowych, produkcji narzędzi chirurgicznych, urządzeń sanitarnych, przedmiotów i przyrządów do domu oraz przedmiotów artystycznych.
AISI 304L Austrynityczna, chromoniklowa stal z zwiększoną odpornością na korozję międzykryształową (ekstremalnie niski udział węgla). Blachy nad grubością 6 mm, nawet jeśli były spajane w mniej korzystnych warunkach, nie muszą być dodatkowo obrabiane. Materiał jest spajalny, bardzo dobrze polerowalny i dobrze kształtowalny zimnie. Warunki obróbki są podobne jak przy AISI 304. Zastosowanie: podobne jak u materiału AISI 304, możliwość obróbki zimnej jest jednak lepsza.
AISI 304 PS/DDQ Materiał antykoro odpowiedni do głębokiego tłoczenia. Specjalne właściwości kształtowania są osiągane lekką modyfikacją w składzie chemicznym i obróbce cieplnej w fazie kucia. Zastosowanie: zlewy, umywalki, dźwigary.
AISI 309/310 Odpornie na ciepło materiały antykoro z wysokim udziałem chromu i niklu. Zastosowanie: urządzenia odpornie na ciepło z temperaturami aż do 1150 °C.
AISI 316 Austrynityczna kwasoodporna chromoniklowa stal molybdenowa z zwiększoną odpornością na korozję (zwiększony udział molybden). Po spajaniu blachy o grubości do 6 mm odporna na korozję międzykryształową nawet bez dodatkowej obróbki cieplnej (niski udział węgla). Jest zatwierdzona do obciążenia cieplnego do 300 °C. Materiał jest spajalny, bardzo dobrze polerowalny i obrabialny głębokim tłoczeniem, formowaniem i wygrzewaniem. Warunki obróbki są podobne jak przy AISI 304. Zastosowanie: Wszędzie tam, gdzie konstrukcje, urządzenia i narzędzia z wymaganą średnią wytrzymałością są narażone na działanie wody, pary wodnej i wilgoci powietrza, w przemyśle maszynowym, przy budowie turbin, pomp, przy produkcji armatury, przedmiotów i przyrządów do domu, sprzętu sportowego, lekarskich i chirurgicznych oraz podobnie.
AISI 316L Austrynityczna kwasoodporna chromoniklowa stal molybdenowa, z udziałem węgla do 0,03 %, bardzo odporna na kwasy i korozję, z lekką tendencją do korozji jamkowej w roztworach z zawartością chloru. Stal jest bardzo dobrze spajalna, bez potrzeby dodatkowej obróbki cieplnej po spajaniu, z wysoką odpornością na korozję międzykryształową, polerowalna aż do lustrzanego blasku i nadzwyczaj dobrze kształtowalna (formowanie, wygrzewanie, głębokie tłoczenie, tłoczenie i pod.). Zastosowanie: Konstrukcje, urządzenia i aparaty przemysłu chemicznego z wysokim chemicznym obciążeniem (obecność chlorków), przy produkcji urządzeń na oczyszczanie ciepłej wody i konstrukcji, które mają kontakt z wodą morską.
AISI 316Ti Austrynityczna kwasoodporna chromoniklowa stal molybdenowa, stabilizowana dodatkiem tytanu. Większa odporność na kwasy, wyższa granica plastyczności i wytrzymałość, nie występuje ryzyko głębokiej lokalnej korozji (dodatek molybden). Po spajaniu większych wymiarów nie jest potrzebna żadna obróbka cieplna (stabilizacja tytanem). Nie można osiągnąć wysokiego blasku (dodatek tytanu). Plastyczność głębokim tłoczeniem, formowaniem i wygrzewaniem jest dobra. Warunki obróbki są podobne jak przy AISI 304. Spajalność elektrycznym łukiem przy użyciu wszystkich metod spajania jest dobra. Nie można spajać płomieniem. Zastosowanie: Konstrukcje, urządzenia i aparaty przemysłu chemicznego z wymaganą odpornością na halogeny i nieutleniające kwasy. Wyższa granica plastyczności w rozciąganiu przynosi korzyści przy mechanicznie bardziej obciążanych konstrukcjach (budownictwo). Typowym przykładem zastosowania są technologie na produkcję buniaczyny, wiskozowej strzyży, tekstyliów, barwników, nawozów, plastików i paliw, fotograficzny i farmaceutyczny przemysł, przemysł naftowy.
AISI 321 Austrynityczna chromoniklowa stal, stabilizowana dodatkiem tytanu, po spajaniu odporna na korozję międzykryształową bez dodatkowej obróbki cieplnej nawet przy spajaniu większych wymiarów. Dla zbiorników ciśnieniowych jest stosowalna do temperatury 400 °C, jako stal odporna na odkształcenia można używać do 800 °C. Dodatek tytanu uniemożliwia wylepienie stali do wysokiego blasku. Plastyczność głębokim tłoczeniem, formowaniem i wygrzewaniem jest dobra. Warunki obróbki są podobne jak przy AISI 304. Przy użyciu wszystkich metod spajania jest spajalność elektrycznym łukiem dobra. Nie można spajać płomieniem. Zastosowanie: Odporność chemiczna podobnie jak u materiału AISI 304, podobna możliwość zastosowania, jeśli nie jest wymagany wysoki blask. Odpowiednia na konstrukcje z grubością materiału większą niż 6 mm, które nie mogą być po spajaniu termicznie obrabiane. Wyższa granica plastyczności w rozciąganiu przynosi korzyści przy mechanicznie bardziej obciążanych urządzeniach, konstrukcjach i elementach łączących. Stosuje się we wszystkich gałęziach przemysłu spożywczego i chemicznego.
AISI 409 Podobny materiałowi AISI 430 z dodatkiem tytanu, bardziej odporny na agresywne środowisko. Zastosowanie: Wstawki do kominów.
AISI 410, 420, 420F Materiał antykoro, odporny na hartowanie z rosnącym udziałem węgla, po hartowaniu można osiągnąć wyższą twardość. Zastosowanie: na części z wyższą wytrzymałością, sprężyny, tłoki, śruby i noże.
AISI 430 Ferrytyczna 17 % chromowa stal z dobrą odpornością na korozję, bardzo dobrą polerowalnością, głęboką plastycznością i giętkością. Przy spajaniu przy temperaturach poniżej 20 °C ma tendencję do kruchej. Obrabialność jest porównywalna z legowanymi cementacyjnymi stalami. Podobnie jak u innych miękkich materiałów jest konieczne uwzględnienie gorszego odpływu chipsów. Przy grubościach blachy powyżej 3 mm plastyczność zimna poprawi się, jeśli materiał i narzędzie ogrzeje się na 100 – 300 °C. Chociaż materiał jest spajalny, w okolicy spajania pojawia się zwichnięcie i obniżenie odporności na korozję. Zastosowanie: Bardzo zróżnicowane, dzięki odporności na wodę, parę wodną i wilgoć, słabe kwasy i alkohole odpowiednia przy produkcji sprzętu elektrycznego do domu, w gastronomii, przy produkcji żywności i napojów, w architekturze, przy produkcji mebli, w medycznej technice, w przemyśle chemicznym itd. Wyróżnia się stosunkowo dobrą odpornością na korozję i dobrą obrabialnością.
AISI 430 F Zużłachowalna antykoro automatowa stal, z 17 % udziałem chromu i dodatkiem molibdenu, stopiona siarką (poprawienie obrabialności), nieodpowiednia do obróbki zimnej i do spajania. Obniżona odporność na korozję i ciężkości (wysoki udział siarki). Zastosowanie: na produkcję części obrotowych na automatach bez podwyższonych wymagań na odporność na korozję.
AISI 439 – 441 Ferrytyczna chromowa stal z udziałem Cr 16 – 18 % i stabilizującymi elementami Ti lub Nb. Poprawione właściwości w porównaniu do A430. Dobra spajalność i obrabialność. Wyższa odporność na korozję. Zastosowanie: zastosowanie jako materiał A430. W niektórych aplikacjach zamiennik za A304 (design, sektor meblowy...).
AISI 904L Super-austrynityczna stal dostała swoje nazewnictwo z powodu wysokiej odporności na korozję w bardzo agresywnym środowisku. Materiał z niskim udziałem węgla, wysokim udziałem molibdenu (4,5 – 5 %) i chromu (20 – 21 %), wyróżniająca się wyjątkową odpornością na korozję międzyprzestrzenną nawet przy obecności chloru. Miedź 1,2 – 1,8 % i Ni 25 % gwarantują dobrą odporność na korozję pod obciążeniem. Zastosowanie: w papierowniczym, chemicznym przemyśle, produkcja kwasu siarkowego, fosforowego, produkcja nawozów.
Duplex Austrynityczno-ferrytyczna stal - oznaczana wspólną nazwą Duplex, a to z powodu współistnienia dwóch faz: fazy austrynitycznego typu i fazy ferrytycznego typu, ich udział chromu sięga w granicach 18 – 26 % i niklu 4,5 – 6,5 %. Mikrokrystaliczna austrynityczno-ferrytyczna struktura, która nadaje materiałowi wysoką odporność na pitting. Zastosowanie: wymienniki ciepła, zbiorniki i naczynia na ciecze z wysokim udziałem chloru, zbiorniki odsolejące, urządzenia chłodnicze z wodą morską, produkcja PVC, nawozów, cystern na kwasy, przemysł offshore ropy i gazu.
Superstopie niklowe Opierające się na austrynitycznej strukturze, która przedstawia lepsze rozmieszczenie atomów zdolnych do gwarancji wysokiej mechanicznej odporności nawet przy wysokich frakcjach temperatury odlewu. Stopie tego typu utrzymują wysoką powierzchniową fizyczno-chemiczną stabilność, wyróżniającą się odpornością na korozję i długą żywotnością eksploatacyjną. Zastosowanie: lotnictwo, kosmonautyka, jądrowa, cieplna energetyka, urządzenia chemiczne, urządzenia petrochemiczne, przemysł morski.